11 เมษายน วันพาร์กินสันโลก ออกกําลังกายเป็นประจํา ห่างไกลพาร์กินสันและสมองเสื่อม โรคพาร์กินสัน (Parkinson’sdisease) ผู้ที่อธิบายลักษณะโรคนี้เป็นคนแรก คือ นายแพทย์เจมส์ พาร์กินสัน บ่งชี้ให้เห็นว่าเป็นโรคที่พบบ่อยในผู้สูงอายุ ผู้ป่วยจะเคลื่อนไหวได้น้อยลง ช้าลง และสั่น ในระยะท้ายของโรคจะมีอาการสมองเสื่อมร่วมด้วย จึงได้มีการกำหนดให้วันที่ 11 เมษายน เป็นวันพาร์กินสันโลก (World Parkinson Day) ซึ่งเป็นเกียรติแด่นายแพทย์ท่านนี้อันเป็นวันเกิดของท่าน โรคพาร์กินสันเป็นโรคทางระบบประสาทโรคหนึ่ง อาการหลักคือ การเคลื่อนไหวช้า สั่น เกร็งและเดินลำบากการรักษาโรคพาร์กินสัน ในปัจจุบันผู้ป่วยพาร์กินสันถ้าได้รับการรักษา ที่ถูกต้องตั้งแต่แรกเริ่ม จะทำให้ผู้ป่วยมีอาการและคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นเหมือนคนปกติ ซึ่งข้อมูลทางวิชาการพบว่าการออกกำลังกายเป็นประจำมีประโยชน์อย่างยิ่งสำหรับผู้ป่วยพาร์กินสัน เพราะว่าการออกกำลังกายนั้นสามารถช่วย - ลดอาการแข็งเกร็งและเพิ่มความยืดหยุ่นให้กับร่างกาย - ช่วยการเคลื่อนไหว ท่าทาง การทรงตัว และการเดิน นอกจากนี้การออกกำลังกายยังช่วยเสริมประสิทธิภาพการทำงานของระบบหัวใจและหลอดเลือด ระบบการหายใจ และระบบสมอง ทั้งนี้การออกกำลังกายในรูปแบบต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นการออกกำลังกายทั่วไป หรือการออกกำลังกายที่เน้นเพิ่มทักษะการเรียนรู้และความจำ (Learning-based memoryexercise)ที่มีประโยชน์อย่างยิ่งสำหรับผู้ป่วยพาร์กินสัน โรคพาร์กินสัน หรือ Parkinson’s disease (PD) PD เป็นโรคเรื้อรังที่เป็นแล้วอาจเป็นมากขึ้นเรื่อยๆ (Progressive Disease) พบได้บ่อยในผู้ใหญ่ที่มีอายุเฉลี่ย 55-60 ปี โดยมีอัตราการเกิดที่ 1% (Stern, 1993) อาการที่สำคัญ 4 อย่างของ PD ประกอบด้วย อาการสั่น (Tremor) อาการแข็งเกร็ง (Rigidity) การเคลื่อนไหวช้า (Bradykinesia) และการทรงท่าไม่มั่นคง (Postural instability) อาการสั่น (Tremor) มักเป็นสิ่งแรกที่ผู้ป่วย PD ประสบและบ่นถึง โดยเฉพาะการสั่นในขณะพัก (Resting tremor) ยิ่งเครียดก็จะยิ่งมีอาการสั่น อาการตามมามักได้แก่ การแข็งเกร็ง (Rigidity) Bradykinesia คือ อาการเคลื่อนไหวได้ช้าหรือไม่เคลื่อนไหว ซึ่งทำให้เกิดอาการที่เรียกว่า mask face หรืออาการที่มีใบหน้าเฉยเมย ไม่แสดงความรู้สึก Bradykinesia ยังทำให้การเดินมีปัญหา และทำกิจกรรมได้ช้า Postural instability ทำให้การเดินแกว่งแขนไม่ได้หรือได้ไม่ดี การก้าวขาก็ทำได้สั้นๆ postural reflex ลดลง ทำให้เดินหกล้มได้บ่อย และอาจเกิดอาการที่ไม่ยอมเคลื่อนไหว (Akinesia) อาการอื่นๆ ของ PD ในระยะกลางๆ เช่น กลืนและเปล่งเสียงลำบาก ระบบประสาทอัตโนมัติลดประสิทธิภาพลง อาจมีภาวะ Dementia และระดับสติปัญญาลดลง พยาธิสภาพของ PD มีความเกี่ยวข้องกับมีการสูญเสียของ dopaminergic neurons ในส่วนของ substantia nigra อย่างไรก็ตาม สาเหตุของ PD นั้น ไม่เป็นที่เข้าใจชัดเจน นอกจากคาดว่ากรรมพันธุ์และสิ่งแวดล้อม อาจเป็นส่วนหนึ่งของสาเหตุการเกิดได้ สาเหตุด้านสิ่งแวดล้อม เช่น การดื่มน้ำจากบ่อ การอยู่อาศัยในฟาร์มเกษตร การได้รับสัมผัสสารหรือยาฆ่าแมลง เป็นต้น การประเมินด้านกิจกรรมบำบัด งานกิจกรรมบำบัด มักเข้ามาเกี่ยวข้องกับ PD ในระยะกลางและระยะท้ายของการดำเนินโรค โดยในระยะกลางนั้นนักกิจกรรมบำบัดจะดูถึงความสามารถในการทำกิจกรรมและปัญหาที่เกิดอันเนื่องมาจากการลดความสามารถด้านการเคลื่อนไหว ดูด้านความปลอดภัยในชีวิตประจำวัน ความคล่องแคล่ว และการประสานงานการทำงานของกล้ามเนื้อและสายตา ปัญหา Cogwheel rigidity และปัญหาความยากลำบากในการกลืน โปรแกรมการรักษาทางกิจกรรมบำบัด โปรแกรมที่เกี่ยวข้องกับความปลอดภัย 1.แนะนำเทคนิคการนั่ง ยืน การลุกขึ้นยืนจากท่านั่ง การเคลื่อนไหวบนเตียง 2. หลีกเลี่ยงการอยู่ในที่ชุมชนหนาแน่น ในพื้นที่แคบและควรจัดให้มีแสงสว่างเพียงพอ 3. แนะนำอุปกรณ์ช่วยเพื่อเพิ่มความสามารถในชีวิตประจำวันและเกิดความปลอดภัย เช่น ที่รองเสริมนั่งโถส้วม (Raised toiled seat) ราวจับ และม้านั่งในห้องน้ำ 4. แนะนำอุปกรณ์ช่วยเดิน เช่น ไม้เท้าชนิดต่างๆ 5. แนะนำอาหารที่รับประทานง่าย อันเนื่องมาจากปัญหาการกลืนลำบาก 6.โปรแกรมที่เกี่ยวข้องกับความสามารถในการช่วยเหลือตัวเองในชีวิตประจำวันและการมีส่วนร่วมในกิจกรรม 7. แนะนำการออกกำลังกายใบหน้า การเปล่งเสียง 8. แนะนำเทคนิคการสงวนพลังงานขณะอยู่ที่บ้าน ทั้งกิจกรรมยามว่างและงานต่างๆ 9. ลดกิจกรรมที่ละเอียดมาก (Fine movement) มากๆ เช่น การกลัดกระดุม อาจใช้สายรัด Velcro strap แทน เป็นต้น โปรแกรมที่เกี่ยวกับปัญหาด้านการแยกตัวและการสื่อสาร 1. การจัดโปรแกรมนันทนาการ การแนะนำกิจกรรมยามว่างเพื่อลดปัญหาการแยกตัวจากสังคมของผู้ป่วย PD 2. ให้ข้อมูลและสนับสนุนกิจกรรมกลุ่ม 3. แนะนำเครื่องช่วยการติดต่อสื่อสาร เช่น โทรศัพท์ที่มีหมายเลขตัวใหญ่ๆ อุปกรณ์ช่วยเขียน ระบบควบคุมแสงไฟ โทรทัศน์ต่างๆ บทความโดย สุนิศา เจือหนองแวง นักกิจกรรมบำบัดชำนาญการ โรงพยาบาลจิตเวชขอนแก่นราชนครินทร์ กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข

ที่มา : 

http://www.klb.dmh.go.th/modules.php…

ผศ.ดร.พิศักดิ์ ชินชัย กิจกรรมบำบัดสำหรับผู้มีปัญหาด้านระบบประสาท.เชียงใหม่พริ้นท์ติ้ง: เชียงใหม่.2554